De baksteen- en dakpanindustrie is een extractie-industrie op basis van natuurlijke hulpbronnen als grondstof. Het proces kan op duurzame wijze worden uitgevoerd door na de extractie herstelwerkzaamheden uit te voeren.
Het is van groot belang voor de sector dat een langetermijnplanning voor delfstoffen wordt opgesteld om de aanvoer te garanderen en zodoende investeringen te stimuleren.

Maatschappelijke ontwikkeling

Vanwege de locatie van steenfabrieken, dakpanfabrieken en de bijbehorende kleiwingebieden in landelijke en semi-landelijke regio’s zorgt de sector voor langdurige, stabiele werkgelegenheid in kleine buurtschappen en gemeenten. Een vaste relatie tussen de fabrikant en de gemeente is een voorwaarde voor een groot aantal duurzaamheidscriteria op het gebied van maatschappelijke ontwikkeling.

Milieuaspecten

Het eindproduct en de kenmerken van dit product worden bepaald door de grondstof. De extractie van klei is in de meeste gevallen rechtstreeks gekoppeld aan het productieproces. Er is weinig afval, want extractie is alleen rendabel wanneer de verhouding tussen bruikbaar en onbruikbaar materiaal hoog is. Extractie is geen continu proces, dus het directe effect en de mate van verandering van de omgeving zijn niet hoog. Vergeleken met andere industriële delfstoffen zijn de extractiehoeveelheden en -percentages zeer laag, terwijl er voor uitgeputte kleiwingebieden talloze toepassingen zijn die positief zijn vanuit maatschappelijk oogpunt en voor het milieu, bijvoorbeeld natuurreservaten of recreatieve voorzieningen.

De extractie van klei vindt meestal vlak bij de fabriek plaats. De benodigde hoeveelheid kan nauwkeurig worden vastgesteld, dus er is weinig afval. Zodoende is een efficiënt gebruik van grondstoffen gewaarborgd.

Ontginning en herstel

De baksteen- en dakpanindustrie produceert een groot aantal verschillende producten op basis van een groot aantal verschillende natuurlijke grondstoffen. Als we de kwaliteit van het leven voor toekomstige generaties willen behouden en verbeteren, moeten we:

• Zo zuinig mogelijk omgaan met natuurlijke grondstoffen en ervoor zorgen dat alleen wordt gebruikt wat nodig is om aan de vraag te voldoen;
• Het milieueffect van delfstoffenwinning en -transport zo beperkt mogelijk houden;
• Het afval beperken en efficiënt gebruik van materialen stimuleren;
• De kwaliteit van het milieu rond kleiwingebieden verbeteren wanneer ze uit gebruik worden genomen;
• Gebieden die aangewezen zijn voor landschaps- of natuurbehoud beschermen tegen winning van delfstoffen.

De extractie van klei voor bouwproducten is een klein percentage van de totale extractie van delfstoffen, namelijk ongeveer 5%. In geval van diep liggende afzettingen is het benodigde grondoppervlak bescheiden. In rivierdelta's wordt de extractie uitgevoerd met minimale verstoring van de omgeving.

Baksteen- en dakpanfabrieken bevinden zich meestal langs kleiafzettingen of zandwingebieden, zodat het energiegebruik voor het vervoer van de grondstof naar de fabriek beperkt kan worden gehouden.

Baksteen- en dakpanfabrieken hebben vrijwillig normen geaccepteerd voor alle aspecten van extractie en herstel van deze wingebieden. Hiertoe behoren het uiterlijk van de locatie, het voorkomen van verontreiniging, beperking van de ecologische effecten, herstel en nazorg.

Hoewel de extractie van klei en zand een effect heeft op het milieu, heeft het ook potentiële voordelen, zoals het creëren van natuurreservaten, mooi gelegen meren en de vorming van opslagplaatsen voor verschillende soorten afval. Dit is vooral handig omdat uitgeputte kleiwingebieden ondoordringbaar zijn en dus een aanvaardbare opslagplaats voor afval vormen.

De baksteen- en dakpanfabrieken in de omgeving en elders kunnen eventueel gebruik maken van gas van een stortplaats, zodat minder gebruik hoeft te worden gemaakt van niet-duurzame energiebronnen.

Na herstel van uitgeputte kleiwinpercelen kunnen deze gebieden worden gebruikt voor nuttige maatschappelijke voorzieningen of voor landbouw of bosbouw.

Beheer van grondstoffen

Men moet niet vergeten dat toegang tot delfstoffen kan worden tegengewerkt door andere ontwikkelingsvormen. In het belang van de maatschappij wordt de extractie van grondstoffen met andere vormen van ontwikkeling gecombineerd. Extractie wordt voornamelijk gereguleerd door het delfstoffenplanningsysteem. Daarom moeten we terdege rekening houden met:

• de algehele noodzaak om bij het planningproces rekening te houden met economische en maatschappelijke overwegingen en het milieu;
• kennis over de aanwezige delfstoffen;
• geschiktheid en kwaliteit van de aanwezige delfstoffen;
• ontwikkeling van een geïntegreerde aanpak voor het beheer en behoud van grondstoffen;
• invoering van strategieën voor langetermijnplanning, inclusief de garantie van aanvoer van de grondstof;
• verwerking van doelstellingen voor bestemmingsplannen en andere duurzaamheidsdoelstellingen in het planningproces;
• opname van de invloed van en feedback over de delfstoffenproblematiek binnen alle bestuurlijke niveaus.

Beheer van grondstoffen is fundamenteel voor een productie-industrie. Dit is echter ook een verantwoordelijkheid van de overheid. Onze sector is bereid te investeren als er garanties kunnen worden gegeven voor de aanvoer van grondstoffen. Ideaal moet in het planningproces rekening worden gehouden met drie projectieniveaus:

• mogelijkheden op de lange termijn (25 jaar en langer);
• waarschijnlijkheden op de middellange termijn (12 – 25 jaar) ;
• bestaande situatie voor de korte termijn (1-12 jaar);

Daarom is het belangrijk dat specifieke problemen op het gebied van keramische bakstenen en dakpannen op Europees en nationaal niveau worden aangepakt om:

• te garanderen dat in ontwikkelingsplannen rekening wordt gehouden met specifieke aspecten van de baksteen- en dakpanindustrie;
• te garanderen dat in ontwikkelingsplannen een duurzame garantie voor de lange, middellange en korte termijn voor de aanvoer van klei wordt gegeven, en dat deze garantie is gebaseerd op een dialoog tussen de relevante partijen;
• rekening te houden met geografische verschuivingen wat betreft het economische belang van grondstoffen, productiecentra en markten voor keramische producten;
• te zorgen voor een gevarieerde aanvoer van grondstoffen om een productassortiment te kunnen aanbieden dat aan de ontwerpvereisten voldoet;

Wanneer deze problemen door zowel fabrikanten als wetgevers onder ogen worden gezien en worden opgelost, wordt een duurzame basis gevormd om investeringen in deze bedrijfstak te verantwoorden – op zich een fundamentele vereiste voor duurzaamheid, en van belang voor de toekomstige vraag naar woningen.

Economische aspecten

Klei is een van de oudste bouwproducten die de mensheid kent. De extractie van klei is altijd aangepast aan de gangbare vraag. Tegenwoordig kunnen zowel conventionele als innovatieve producten worden gefabriceerd, waardoor de vraag hoog blijft. De ontwikkeling van nieuwe fabricagetechnieken heeft de concurrentiepositie van keramische bakstenen en dakpannen van goede kwaliteit, met lange levensduur en minimale onderhoudsvereisten, weten te handhaven.